Van maritiem naar kunst en creatief ondernemen.
De langgerekte havenloods in Amsterdam-Oost, waar jarenlang schepen aanleggen en hun lading, waaronder veel cacao, en passagiers van boord gaan – is sinds 1987 Loods6, een creatief bedrijfsverzamelgebouw. Het Grondbedrijf van de gemeente Amsterdam verhuurt in de jaren ’80 het pand aan Stichting Kunstwerk Loods6 die, na een verbouwing, kunstenaars en creatieve ondernemers alle ruimte biedt. In de onderste laag van het gebouw, de zogenoemde plint, vestigen zich winkels en ateliers.
Met de combinatie van winkels, expositieruimte, creatieve ondernemers, ontwerpstudio’s en kunstenaarsateliers vervult Loods6 al decennialang een voorbeeldfunctie. Het concept van getrapte huren en betaalbare ateliers voor kunstenaars stond aan de wieg van het gemeentelijke broedplaatsenbeleid.
Het gebouw werd in 1921 gebouwd als goederenopslag voor de Koninklijke Nederlandsche Stoomboot Maatschappij en kreeg in de jaren veertig een nieuwe functie als luxe passagiersterminal. Toen de scheepvaart in de jaren tachtig verdween en het pand leeg kwam te staan, begon een periode van leegstand en herbestemming. In 1996 werd, samen met kunstenaars, buurtbewoners en betrokken partijen, de transformatie tot creatief bedrijfsverzamelgebouw geformaliseerd, met behoud van het monumentale karakter. In 2012 kreeg Loods6 de status van rijksmonument.
Gekraakt?
Over kraken bestaan hardnekkige verhalen, maar Loods6 zelf is nooit gekraakt. Wel werd het naastgelegen Douanegebouw in de jaren tachtig bezet en ging in die periode de loopbrug tussen beide gebouwen in vlammen op, zonder Loods6 te beschadigen. De Kompaszaal werd na het vertrek van de KNSM wel gekraakt. Daar richtte Alice Roegholt, inmiddels directeur van Museum ’t Schip, het Open Haven Museum op: een plek voor tentoonstellingen en debatten met onder meer de Bewonersgroep Oostelijk Havengebied. Na het einde van het Open Haven Museum nam Stichting Kunstwerk Loods6 het beheer van de Kompaszaal over.
Kompaszaal
‘Een scheepslounge aan het IJ’ is een treffende beschrijving van de passagiershal in het KNSM-gebouw, nu bekend als Kompaszaal. Scheepsarchitect Johan van Tienhoven ontwerpt in 1956 de eerste luxueuze aankomst- en vertrekhal van Nederland. Geen sobere wachtloods op de kade, maar een ruimte waar je reis al begint voor je aan boord gaat van een van de KNSM-schepen. In de concurrentiestrijd om de transcontinentale passagier, denk vooral aan luchtvaartmaatschappijen, pakt de Koninklijke Nederlandsche Stoomboot Maatschappij groots uit. Het prachtige interieur uit 1956 is helemaal intact gebleven. De monumentale zaal, met glaskunst van Lex Horn, een wandschildering van Cuno van der Steene en mozaïeken van Dick ten Hoedt is nu een Grand-Café Restaurant en een prachtige ruimte voor feesten en partijen.
Een nieuw hoofdstuk voor Loods6
De bestuurlijke overgang in 2023 markeerde een belangrijk moment in de geschiedenis van Loods6. Met het terugtreden van De Key als bestuurder en de benoeming van een nieuw bestuur, waarin huurders, beheer, organisatie en onafhankelijke leden zijn vertegenwoordigd, werd een intensieve periode afgesloten en een nieuwe fase ingeluid.
Deze wijziging legde de basis voor een bestuursmodel waarin gedeelde verantwoordelijkheid, samenwerking en continuïteit centraal staan. Vanuit deze nieuwe structuur werd niet alleen verder gebouwd aan de toekomst van het gebouw en zijn gemeenschap, maar ontstond ook ruimte voor een volgende stap in de ontwikkeling van Loods6.
Vanaf 2024 startte Loods6 met het actief initiëren en organiseren van een eigen culturele programmering. Daarmee ontwikkelde de locatie zich nadrukkelijker van cultureel verzamelgebouw naar een plek waar ook inhoudelijk en artistiek richting wordt gegeven. In aansluiting op een lange geschiedenis van makers, ateliers en publieke functies groeit Loods6 sindsdien verder als culturele instelling in Amsterdam.
De overgang van 2023 vormt zo het begin van een nieuw hoofdstuk: een fase waarin gebouw, community en organisatie samen verder werken aan een open, betrokken en eigentijdse culturele plek voor de stad.
